محکم و قاطع رفتار کن

محکم و قاطع رفتار کن! | صفورا سالمی | روانشناسی جامعه

محکم و قاطع رفتار کن

صفورا سالمی ـ

محکم و قاطع رفتار کن

 

آيا شما جزء‌كساني هستيد كه گاهي برخلاف ميل باطني خود، ناچار تقاضاي ديگران را می‌پذیريد؟ آيا نمي‌توانيد نارضايتي خود را از يك دوست بيان كنيد؟ آيا قبول تمجيد و تحسين دیگران برایتان دشوار است؟ اگر پاسخ شما مثبت است، به احتمال زیاد در زمينه داشتن رفتاری قاطعانه و باجرئت مشكل داريد.

جرئتمندي، ابراز واضح، صادقانه و مناسب احساسات، باورها و نگرش است. با رفتار قاطعانه، مانع سوء‌استفاده ديگران شده و از تحميل شدن خواسته‌هاي ديگران بر خود جلوگيري مي‌كنيد. اگر در گذشته رفتاری قاطعانه را ناراحت‌كننده يافته‌ايد؛ شايد آن را با پرخاشگري اشتباه گرفته‌ايد. پرخاشگري، يك شيوه دفاع از خود است كه در آن به حقوق شخص دیگر تجاوز مي‌شود.

پرخاشگري، به صميميت آسيب مي‌زند و شأن شما را در ديد ديگران پايين مي‌آورد؛ اما جرئتمندي، دفاع از خود است بدون ذره‌ای تجاوز به حقوق ديگری.

براي درك بهتر تفاوت جرئتمندی (رفتاری بین برخورد منفعلانه و پرخاشگري)، با هريك از رفتارهای انفعالي و پرخاشگرانه، به مثال‌هاي بعد توجه کنید.

فردي در صف خريد مي‌خواهد خودش را جلوي شما جا بزند و مي‌گويد: «اجازه مي‌دهيد زودتر از شما خريد كنم؟ من عجله دارم!»

محکم و قاطع رفتار کن

پاسخ انفعالي: «بله می‌توانید!»

پاسخ پرخاشگرانه: «آهاي، مي‌خواهي چه كار كني، برو آخر صف بايست!»

پاسخ همراه با جرئتمندي: «متأسفم، من هم عجله دارم و نمی‌توانم اجازه دهم.»

جرئت‌ورزي به شما کمک مي‌کند معقولانه اين تقاضاها را رد کنيد. علاوه بر اين، جرئت‌ورزي در موقعيت‌هاي زير هم کمک‌کننده است:

ـ داشتن تقاضاي معقول از ديگران

ـ برخورد درست با مخالفت ديگران

ـ جلوگيري از تعارضات پرخاشگرانه غيرضروري

ـ اعلام موضع خود در تصميم‌هاي جمعي

به‌طورکلی جرئت‌ورزي، يعني دفاع از حقوق خود و بيان مستقیم، صادقانه و مناسب افكار و احساسات خود. افراد باجرئت براي خود و ديگران احترام قائل هستند، منفعل نبوده و ضمن اين‌كه به خواسته‌ها و نيازهاي ديگران احترام مي­گذارند، اجازه نمي‌دهند ديگران از آن‌ها سوء‌استفاده کرده و ارتباطی مهرآمیز با آن‌ها برقرار كنند.

سه گام اساسی در جرئت‌ورزی

براي جرئت‌ورزی دست‌کم بايد از سه مرحله عبور کرد:

گام اول) پيش از اعلام موضع

  1. ابتدا از موضع خود مطمئن شويد، يعني مشخص كنيد كه مي‌خواهيد بگوييد بله يا خير. اگر مطمئن نيستيد، بگوييد: «براي پاسخ دادن بايد كمي فكر كنم!» زمان پاسخ‌گویی خود را هم مشخص کنید.

  2. اگر شما به‌خوبی متوجه نشده‌ايد كه فرد مقابل از شما چه تقاضايي دارد، از او توضيح روشني بخواهيد.

گام دوم) اعلام موضع با جمله سه‌بخشي

اين مرحله درواقع مهم‌ترين روش جرئت‌ورزي را دربرمي‌گيرد. قبل از توضيح اين روش بايد بياموزيم که هر ارتباط کلامي با مجموعه‌ای از رفتار‌هاي بدني همراه است. اين رفتار‌هاي بدني که به «زبان بدن» شهرت دارند، معانی فرهنگي خاص خود را دارند.

در رفتار‌هاي جرئت‌ورزانه بدن بايد راست باشد. سر بالا نگه داشته شود، رابطه چشمي مستقيم برقرار شود و در مجموع در صدا و رفتار فرد، قاطعيت و اطمينان موج بزند. فرض کنيد دوستي مي‌خواهد کتاب شما را قرض بگيرد. قاطعانه‌ترين و در عين حال محترمانه‌ترين جمله‌اي که مي‌توانيد بگوييد از سه بخش تشکيل شده است:

  1. بخش همدلانه يا بازخورد مثبت: اين بخش که با کلمه «من» شروع مي‌شود فضا را دوستانه کرده و از پرخاشگرانه بودن جمله‌تان جلوگيري مي‌کند. همچنين طرف مقابل اغلب مي‌فهمد که شما علت درخواست و مشکل او را درک کرده‌ايد: «من مي‌دانم که شما کتاب من را لازم داريد…»

  2. بخش استدلالي: در اين بخش دليل يا دلايل تصميم خودمان را اعلام مي‌کنيم. اين دلايل بايد تا حد ممکن کوتاه، واضح و روشن باشند. يادتان باشد آوردن دليل اضافي به ضرر خودتان تمام مي‌شود: «…اما چون تصميم گرفته‌ام کتابم را به کسي قرض ندهم» يا «…چون خودم به کتابم نیاز دارم…»

  3. بخش قاطع اعلام تصميم: خيلي‌ها به اين بخش نمي‌رسند و به همين خاطر جمله ناتمام‌ آن‌ها موجب مي‌شود طرف مقابل سوء‌استفاده کند و سکوت در اين بخش را دليل بر رضايت بداند. در اين بخش، تصميم بدون تعارف اعلام می‌شود: «کتابم را به شما نمي‌‌دهم.»

به اين نوع جمله‌هاي سه‌بخشي «رد قاطعانه» يا «جرئت‌ورزي قوي» گفته مي‌شود. اگر طرف مقابل درخواست را تکرار کرد، ما همين جمله را بي‌کم‌وکاست تکرار مي‌کنيم.

سعي کنيد در اين مرحله علاوه بر زبان بدن قاطعانه، به‌خصوص در بخش اول، زبان بدنتان دوستانه همه باشد. اغلب افراد منطقي پس از يک يا دو بار شنيدن اين جمله سه‌بخشي قانع مي‌شوند؛ در غیر این صورت مجبوريد روش‌هاي گام سوم را به‌کار ببريد.

گام سوم) اعلام موضع در شرايط خاص

اگر طرف مقابل خيلي سمج بود، مي‌توانيد از روش‌هاي خاصی استفاده کنيد؛ مانند:

  1. روش لوح‌فشرده خش‌دار: در اين روش که «صفحه خط‌افتاده» هم خوانده می‌شود، درست مثل يک لوح‌فشرده آسيب‌ديده، مرتب يک جمله را بي‌کم‌وزياد تکرار مي‌کنيد. شما اگر جاي طرف مقابل باشيد، از اين همه تکرار خسته نمي‌شويد؟ خب، هدف ما هم همين است.

  2. قاطعيت پيش‌رونده: شما مي‌توانيد از يک جمله سه‌بخشي محترمانه شروع کنيد و در صورت ادامه، مرتب زبان بدن و لحن و محتواي جمله‌تان را قاطعانه‌تر کنيد و اگر این روش هم جواب نداد، محيط را ترک کنيد. اين تکنيک براي ايستادگي در مقابل دعوت به سيگار و مواد مخدر توصيه مي‌شود. به اين روش «جرئتمندي فزاينده» هم گفته مي‌شود.

  3. خلع سلاح: همان‌طور که گفتيم افراد پرخاشگر با برچسب زدن و جريحه‌دار کردن احساسات دیگران مي‌خواهند به هدفشان برسند. شما پس از به‌کار بردن جمله سه‌بخشي در مقابل اين افراد اغلب مي‌شنويد: «خيلي خودخواهي!»

بهترين راه در مقابل اين افراد اين است که بگوييد: «اگر اين کار خودخواهي است، بله من خودخواهم!» با این واکنش، سلاحش را از دستش درمی‌آورید! البته يادتان باشد مطمئن شوید طرف مقابل مي‌خواهد سوء‌استفاده کند.

  1. ابراز نادانی: اين تکنيک در مقابل انتقادهاي بیش‌ازحد، کاربرد دارد. در مقابل اين موقعيت خود را به خنگي بزنيد. برای مثال اگر کسي به نحوه کار کردن شما ايرادي غيرمنطقي گرفت و گفت: «تو کار خودت را بلد نيستي» مي‌توانيد زبان بدنی ساده‌لوحانه به خودتان بگيريد، لبخندی احمقانه بزنيد و بگوييد: «آره خودم هم فکر مي‌کنم کارم را بلد نیستم!»

  2. عوض کردن موضوع صحبت: وقتي شما با چند بار گفتن جمله سه‌بخشي نتيجه نگرفته‌ايد، می‌توانید موضوع صحبت را عوض کنيد.

در کنار انجام راهکارهایی که گفته شد، به یاد داشته باشید همان‌طور که هستيد، خودتان را بپذيريد و با ديگران ارتباط اجتماعي برقرار کرده و بدانيد با هر بار حاضر شدن و رويارويي با جمع مي‌توانيد توانمندي خود را بالا ببريد؛ هرچند ممکن است در ابتدا اشکالاتي وجود داشته باشد اما به‌مرور اين نقايص و کاستي‌ها برطرف مي شوند و شما به‌تدریج و با تمرین مداوم  می‌توانید به فردی جرئتمند تبدیل شوید.




دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.